Śmierć Marii Antoniny - 16 października 1793

16 października 1793 roku, o jedenastej rano, Maria Antonina, wdowa po Ludwiku XVI i ostatnia królowa Francji, wsiada na wóz, który prowadzi ją na szafot. Cztery miesiące po egzekucji jej męża, Rewolucja francuska ostatecznie przesądza los monarchii, gilotynując tę, którą lud nazywał już „wdową Kapetyńską”.

Proces Marii Antoniny: parodia sprawiedliwości

Po miesiącach więzienia w Conciergerie, Maria Antonina staje przed Trybunałem Rewolucyjnym 14 i 15 października 1793 roku. Oskarżenie, prowadzone przez Fouquier-Tinville’a, jest miażdżące i często zniesławiające: zdrada stanu, roztrwonienie finansów publicznych, współpraca z wrogiem. Najcięższe i najbardziej ohydne zarzuty dotyczą oskarżeń o kazirodztwo z jej synem, młodym Ludwikiem XVII, wymuszonych torturami na samym dziecku.

Wobec oskarżycieli Maria Antonina zachowuje niezwykłą godność. Gdy oskarża się ją o zepsucie syna, wypowiada słowa, które przeszły do historii: „Odwołuję się do wszystkich matek, które mogą tu być obecne.” To zdanie wywołuje chwilę ciszy w sali, lecz nie zmienia wyroku już wcześniej ustalonego.

Ostatnie godziny upadłej królowej

Skazana na śmierć 15 października o czwartej nad ranem, Maria Antonina spędza ostatnie godziny, pisząc wzruszający list do swojej bratowej, pani Elżbiety. W tym liście wybacza swoim wrogom i wyraża przywiązanie do swoich dzieci, których już nigdy nie zobaczy. „Umieram w wierze katolickiej, apostolskiej i rzymskiej, tej moich przodków” – pisze z rezygnacją.

Rankiem 16 października obcinają jej włosy i wiążą ręce z tyłu. W przeciwieństwie do Ludwika XVI, który miał zamkniętą karetkę, Maria Antonina jest prowadzona na szafot zwykłym wozem, wystawiona na widok i obelgi tłumu. Malarz Jacques-Louis David uwiecznia tę chwilę w poruszającym szkicu, ukazując kobietę przedwcześnie postarzałą, z wychudzoną twarzą, lecz wciąż dumnym spojrzeniem.

Egzekucja na placu Rewolucji

O dwunastej piętnaście Maria Antonina dociera na plac Rewolucji (obecny plac Zgody), tam, gdzie jej mąż został gilotynowany dziewięć miesięcy wcześniej. Wchodzi na szafot z odwagą, depcząc po stopie kata Sansona, któremu składa przeprosiny: „Panie, proszę wybaczyć, nie zrobiłam tego celowo.” Te słowa, przytoczone przez świadków, będą jej ostatnimi.

Ostrze spada o 12:15. Tłum zgromadzony na placu wybucha okrzykami radości. Kat unosi głowę byłej królowej przed lud. Maria Antonina miała 37 lat. Jej ciało, podobnie jak Ludwika XVI, wrzucono do wspólnego grobu na cmentarzu Madeleine, w białej drewnianej trumnie pokrytej wapnem palonym.

Wydarzenie przełomowe w Rewolucji francuskiej

Śmierć Marii Antoniny oznacza symboliczny zwrot w Rewolucji francuskiej. Eliminując ostatnią przedstawicielkę monarchii kapetyńskiej, rewolucjoniści potwierdzają nieodwracalność swojego politycznego projektu. Wydarzenie to wpisuje się w okres Terroru, gdy egzekucje mnożą się, a Rewolucja pożera własne dzieci.

Historyk Louis Blanc, w swoim monumentalnym dziele Historia Rewolucji francuskiej - Tom X, poświęca wiele stron analizie procesu i egzekucji Marii Antoniny. Z charakterystyczną dla siebie dokładnością Blanc umieszcza to wydarzenie w szerszym kontekście Terroru oraz walk politycznych między Żyrondystami a Górali. Jego analiza pozwala zrozumieć, jak śmierć królowej wpisuje się w nieubłaganą logikę rewolucji, która nie toleruje już żadnego symbolu Starego Porządku.

Aby dowiedzieć się więcej: polecane książki

Jeśli pragniesz pogłębić swoją wiedzę o tym fascynującym i tragicznym okresie historii Francji, polecamy:

Te dzieła, dostępne w formacie cyfrowym, pozwolą Ci zanurzyć się w wydarzenia, które ukształtowały nowoczesną Francję, oraz zrozumieć polityczne, społeczne i ludzkie wyzwania tego przełomowego okresu naszej historii.

Odkryj naszą pełną kolekcję książek o Rewolucji francuskiej i poznaj inne biografie ważnych postaci historycznych.

Powrót do blogu