Henri Bergson: Gigant francuskiej filozofii

Henri Bergson (1859–1941) pozostaje jednym z najbardziej wpływowych francuskich filozofów XX wieku. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury w 1927 roku, członek Akademii Francuskiej, Bergson zrewolucjonizował myśl filozoficzną, stawiając intuicję, trwanie i pęd życiowy w centrum swoich rozważań. Jego dzieło, o niezwykłej jasności, nadal inspiruje filozofów, artystów i myślicieli na całym świecie.

Życie poświęcone myśli

Urodzony w Paryżu w 1859 roku, Henri Bergson studiował w École normale supérieure, a następnie wykładał w różnych liceach, a później w Collège de France. Błyskotliwy nauczyciel, przyciągał tłumy słuchaczy na swoje wykłady. Jego myśl rozwijała się w opozycji do dominującego w jego czasach pozytywizmu i materializmu, proponując dynamiczną i twórczą wizję rzeczywistości.

Najważniejsze dzieła Bergsona

Do jego kluczowych wkładów w filozofię należą Próba bezpośrednich danych świadomości (1889), Materia i pamięć (1896), Twórcza ewolucja (1907) oraz Dwa źródła moralności i religii (1932). Każde z tych dzieł bada centralne tematy jego filozofii: przeżywany czas, pamięć, intuicję jako sposób poznania wyższy od analitycznego rozumu oraz pęd życiowy, który ożywia wszelkie formy życia.

Śmiech: filozoficzna analiza komizmu

Opublikowane w 1900 roku Śmiech. Próba znaczenia komizmu jest jednym z najbardziej przystępnych i fascynujących dzieł Bergsona. W tym błyskotliwym tekście filozof zastanawia się: co wywołuje śmiech? Dlaczego niektóre sytuacje nas rozbawiają, podczas gdy inne pozostawiają obojętnymi?

Bergson rozwija tu oryginalną tezę: śmiech rodzi się z dostrzeżenia mechanicznej sztywności nałożonej na żywe. Gdy człowiek zachowuje się jak automat, gdy życie zastyga w powtarzalnych gestach lub stereotypowych postawach, pojawia się komizm. Śmiech staje się wtedy społecznym korektem, sposobem, w jaki społeczeństwo karze to, co zagraża jego giętkości i zdolności przystosowawczej.

Dlaczego dziś czytać Bergsona?

W dobie sztucznej inteligencji, ujednolicania zachowań i przyspieszenia technologicznego, myśl Bergsona brzmi z niepokojącą aktualnością. Jego krytyka mechanizacji życia, pochwała twórczej intuicji i obrona wolności człowieka oferują cenne klucze do zrozumienia naszej epoki.

Śmiech, w szczególności, zaprasza do refleksji nad tym, co czyni nas ludźmi: naszą zdolnością do przystosowania się, tworzenia i ucieczki od automatyzmów. To krótki, elegancki i głęboki tekst, który czyta się z przyjemnością i który pobudza do myślenia długo po lekturze.

Wpływ Bergsona

Wpływ Bergsona wykracza daleko poza filozofię. Marcel Proust, Gilles Deleuze, Maurice Merleau-Ponty, William James i wielu innych myślicieli przyznawało się do jego wpływu. Jego przejrzysty styl, zdolność do udostępniania najbardziej abstrakcyjnych pojęć oraz optymistyczna wizja życia czynią go wyjątkowym autorem w historii myśli.

Nagroda Nobla w dziedzinie literatury, którą otrzymał w 1927 roku, uhonorowała „jego bogate i ożywcze idee oraz błyskotliwą zręczność, z jaką zostały przedstawione”. Rzadki zaszczyt dla filozofa, to wyróżnienie świadczy o uniwersalnym oddziaływaniu jego dzieła.

📖 „Śmiech” Henri Bergsona

Wkrótce dostępne w formatach ePub, PDF i Kindle